De invloed van opvoeding op je eetgedrag en hoe je daarmee omgaat

In het kort

• Je eetgedrag als volwassene is deels gevormd door hoe je als kind met eten omging
• Veel voorkomende patronen: eten als troost, eten als beloning, het “lege bord” dwang
• Ouders gaven deze patronen meestal onbewust door, zonder slechte bedoelingen
• Je kunt deze patronen als volwassene herkennen en veranderen
• Begrip voor je verleden helpt om zonder schuldgevoel vooruit te kijken
• Kinderen leren eetgedrag vooral door te kijken naar hun ouders

1. Inleiding: waarom dit onderwerp jou aangaat

Je zit op de bank na een zware dag. Zonder erbij na te denken pak je iets te eten. Niet omdat je honger hebt, maar omdat het troost geeft. Of je eet je bord altijd leeg, ook als je al vol zit. Of je hebt een ingewikkelde relatie met bepaalde voedingsmiddelen: sommige zijn “goed”, andere “slecht” of “verboden”.

Veel van deze patronen zijn niet zomaar ontstaan. Ze hebben wortels in je kindertijd. In hoe er thuis met eten werd omgegaan. Wat je ouders zeiden en deden. Welke regels er golden aan tafel.

Dit artikel gaat niet over schuld. Je ouders deden hoogstwaarschijnlijk hun best. Maar begrijpen waar je patronen vandaan komen, helpt om ze te veranderen. Niet door je verleden te veroordelen, maar door het te begrijpen.

2. Hoe ouders eetgedrag vormen

Kinderen leren door te kijken

Onderzoek toont consistent aan: kinderen nemen het eetgedrag van hun ouders over. Een studie van Aston University uit 2024 deelde ouders in vier groepen in op basis van hun eetstijl: normale eters, enthousiaste eters, emotionele eters en vermijdende eters.

Wat bleek? Ouders die zelf emotioneel aten, hadden vaker kinderen met hetzelfde patroon. Ouders die enthousiast aten, hadden kinderen die ook meer genoten van eten. Het eetgedrag van ouders voorspelde het eetgedrag van hun kinderen.

Dit werkt niet via woorden, maar via gedrag. Je kind ziet dat jij eet als je gestrest bent. Je kind ziet dat jij bepaald voedsel vermijdt. Je kind leert niet wat je zegt, maar wat je doet.

Voedsel als opvoedmiddel

Veel ouders gebruiken voedsel als middel om gedrag te sturen:

Aanpak	Voorbeeld	Mogelijke gevolg
Voedsel als beloning	”Als je lief bent geweest, krijg je een ijsje”	Kind leert: snoep = liefde en goedkeuring
Voedsel als troost	”Hier, een koekje, dan voel je je beter”	Kind leert: eten lost verdriet op
Voedsel als straf	”Je krijgt geen toetje omdat je stout was”	Kind leert: toetje is iets om te verdienen
Dwang tot leegeten	”Je mag niet van tafel voor je bord leeg is”	Kind leert: negeer je verzadigingssignalen

Deze aanpakken zijn begrijpelijk. Ouders willen dat hun kind genoeg eet, gezond eet, en zich goed gedraagt. Maar ze kunnen onbedoelde gevolgen hebben die doorwerken tot in de volwassenheid.

Restrictie en verbod

Paradoxaal genoeg kan strenge beperking van bepaald voedsel het tegenovergestelde effect hebben. Onderzoek toont dat wanneer ouders voedsel streng verbieden, kinderen juist meer aantrekkingskracht tot dat voedsel ontwikkelen.

Een langetermijnstudie volgde kinderen van 4-5 jaar tot in de adolescentie. Ouderlijke restrictie op die jonge leeftijd was geassocieerd met meer ongeremd eten, emotioneel eten en compensatiegedrag in de tienerjaren.

Het verbodene wordt extra aantrekkelijk. Dit geldt voor kinderen, maar ook voor volwassenen die streng diëten.

3. Veelvoorkomende patronen uit de kindertijd

Troosteten

Als je als kind leerde dat eten verdriet verzacht, is de kans groot dat je dit als volwassene nog steeds doet. Je grijpt naar eten niet bij honger, maar bij emotie. Stress, eenzaamheid, verveling, verdriet: eten biedt tijdelijke verlichting.

Dit is geen zwakte. Dit is een aangeleerd patroon dat ooit diende om je te helpen. Het probleem is dat het als volwassene vaak niet meer helpt, maar hindert.

Het lege bord

“Er zijn kinderen in Afrika die honger hebben.” “Je mag niet van tafel voor je bord leeg is.” Generaties kinderen zijn opgegroeid met de boodschap dat je altijd je bord moet leegeten.

Het gevolg: je negeert je verzadigingssignalen. Je eet door terwijl je al vol zit. Als volwassene heb je moeite om te stoppen wanneer je genoeg hebt.

Goed versus slecht voedsel

Sommige gezinnen hadden strenge regels over wat wel en niet mocht. Snoep was slecht. Groenten waren goed. Dit zwart-wit denken kan leiden tot een ingewikkelde relatie met voedsel.

Als volwassene kun je nog steeds denken in termen van “gezond” en “ongezond”, “toegestaan” en “verboden”. Dit alles-of-niets denken kan leiden tot schuldgevoel na het eten van “verkeerd” voedsel en tot eetbuien na periodes van restrictie.

Voedsel als liefde

In sommige families is eten geven een uiting van liefde. Oma die je vol schept. Moeder die vraagt of je genoeg hebt gehad. Het weigeren van eten voelt als het afwijzen van liefde.

Als volwassene kun je moeite hebben om nee te zeggen tegen eten dat je wordt aangeboden. Of je geeft zelf liefde door anderen te voeden, ook als zij niet hongerig zijn.

4. Waarom deze patronen zo hardnekkig zijn

Ze zijn diep ingesleten

Patronen die je als kind leert, worden opgeslagen in de automatische delen van je brein. Ze worden uitgevoerd zonder dat je erbij hoeft na te denken. Hoe vaker een patroon herhaald wordt, hoe sterker de verbinding.

Als volwassene moet je bewuste brein opboksen tegen jaren van automatisch gedrag. Dat is moeilijk, maar niet onmogelijk.

Ze voelden ooit veilig

Eetpatronen uit je kindertijd waren vaak functioneel. Troosteten gaf tijdelijke verlichting. Je bord leegeten gaf goedkeuring. Patronen blijven bestaan omdat ze ooit werkten.

Het probleem is dat wat als kind werkte, als volwassene vaak niet meer past bij je doelen en waarden.

Ze zitten in je zenuwstelsel

Eetgedrag is niet alleen cognitief. Het zit ook in je lichaam. De geur van bepaald eten kan herinneringen en emoties oproepen. Je lichaam kan reageren met honger of trek, ook als je rationeel weet dat je niet hongerig bent.

5. Hoe herken je patronen bij jezelf?

Stel jezelf deze vragen

Neem een moment om na te denken over je eigen geschiedenis met eten:

• Welke regels golden er thuis rond eten?
• Kreeg je eten als beloning of troost?
• Moest je je bord leegeten?
• Waren bepaalde voedingsmiddelen verboden?
• Hoe gingen je ouders zelf om met eten?
• Wat at je als je verdrietig of gestrest was?

Let op je triggers

Merk op wanneer je eet zonder honger. Wat gebeurde er net daarvoor? Was je:

• Gestrest of gespannen
• Verdrietig of eenzaam
• Verveeld
• Boos of gefrustreerd
• Moe

De situatie die voorafgaat aan eten zonder honger kan wijzen op een aangeleerd patroon.

Herken de innerlijke stem

Luister naar wat je tegen jezelf zegt rond eten:

• “Ik moet mijn bord leegeten”
• “Ik heb het verdiend”
• “Dit mag eigenlijk niet”
• “Ik ben slecht als ik dit eet”

Deze stemmen komen vaak uit je verleden. Het zijn regels die je ooit hebt geleerd en die je nu automatisch volgt.

6. Hoe doorbreek je oude patronen?

Stap 1: Bewustwording zonder oordeel

De eerste stap is herkennen wat je doet, zonder jezelf te veroordelen. Je bent niet slecht of zwak. Je volgt patronen die je als kind hebt geleerd. Dat is menselijk.

Probeer een week lang bij te houden wanneer je eet zonder honger en wat er aan voorafging. Niet om jezelf te bestraffen, maar om te begrijpen.

Stap 2: Vraag je af wat je écht nodig hebt

Wanneer je de drang voelt om te eten zonder honger, pauzeer even. Vraag jezelf: wat voel ik nu? Wat heb ik eigenlijk nodig?

Als je moe bent, is rust wat je nodig hebt. Als je eenzaam bent, is verbinding wat je nodig hebt. Als je gestrest bent, is ontspanning wat je nodig hebt. Eten lost deze behoeften niet op.

Stap 3: Ontwikkel nieuwe strategieën

Als eten je manier was om met emoties om te gaan, heb je nieuwe strategieën nodig. Dit kunnen zijn:

• Een wandeling maken bij stress
• Iemand bellen bij eenzaamheid
• Ademhalingsoefeningen bij spanning
• Een warm bad bij vermoeidheid

Het gaat erom dat je alternatieve manieren vindt om voor jezelf te zorgen.

Stap 4: Herstel contact met je lichaam

Veel mensen met eetpatronen uit hun jeugd zijn het contact met hun hongersignalen kwijtgeraakt. Oefen met de hongerschaal: geef je honger een cijfer van 1 tot 10 voordat je eet.

Begin pas met eten rond niveau 3-4 (lichte honger) en stop rond niveau 6 (prettig verzadigd). Dit kost oefening, maar helpt om je lichaamssignalen weer te leren vertrouwen.

Stap 5: Wees geduldig met jezelf

Patronen die je jarenlang hebt gevolgd, veranderen niet in een week. Er zullen momenten zijn dat je terugvalt in oud gedrag. Dat is normaal en geen reden om op te geven.

Elke keer dat je een patroon herkent, ook als je het niet doorbreekt, is vooruitgang. Bewustwording is de eerste stap naar verandering.

7. Omgaan met lastige momenten

“Ik voel me schuldig naar mijn ouders”

Je ouders deden hun best met wat ze wisten. Het herkennen van patronen gaat niet over schuld toewijzen. Het gaat over begrijpen waar je gedrag vandaan komt, zodat je het kunt veranderen.

“Ik merk dat ik dezelfde dingen doe bij mijn kinderen”

Dat is pijnlijk om te zien, maar het feit dat je het opmerkt is belangrijk. Bewustwording is de eerste stap. Je kunt nu kiezen om het anders te doen. Niet perfect, maar bewuster.

“Ik val steeds terug in oud gedrag”

Terugval hoort erbij. Je brein kiest de weg van de minste weerstand, en dat zijn de oude patronen. Elke keer dat je het opmerkt en opnieuw begint, versterk je de nieuwe patronen.

“Ik kan niet stoppen met troosteten”

Als troosteten heel hardnekkig is, kan er meer aan de hand zijn. Misschien zijn er onverwerkte emoties of ervaringen die aandacht nodig hebben. Overweeg om met een professional te praten.

8. Wanneer vraag je hulp?

Niet alle eetpatronen kun je alleen veranderen. Overweeg professionele hulp wanneer:

• Je eetgedrag je dagelijks leven sterk beïnvloedt
• Je eetbuien hebt waar je de controle over verliest
• Er trauma ten grondslag ligt aan je eetpatronen
• Je je somber of angstig voelt rond eten
• Je pogingen om te veranderen steeds mislukken

Een psycholoog, diëtist of orthomoleculair therapeut met ervaring in eetgedrag kan je helpen met een persoonlijke aanpak.

9. Conclusie

Je eetgedrag als volwassene is deels gevormd door je kindertijd. Door hoe je ouders omgingen met eten, welke regels er golden, en wat je leerde over de rol van voedsel in emotieregulatie.

Dit besef is geen reden voor schuld of boosheid. Het is een uitnodiging tot begrip. Wanneer je begrijpt waar je patronen vandaan komen, kun je ze met meer compassie bekijken. En van daaruit kun je kiezen om het anders te doen.

Je bent niet gevangen in je verleden. Je brein kan nieuwe patronen leren. Het kost tijd, geduld en herhaling. Maar verandering is mogelijk.

Wat kun je deze week doen?

1. Schrijf op welke eetregels er thuis golden toen je opgroeide
2. Let een week lang op momenten dat je eet zonder honger en wat eraan voorafging
3. Kies één nieuwe strategie voor momenten van emotie (wandelen, bellen, ademen)

Veelgestelde vragen

Hebben mijn ouders mijn eetproblemen veroorzaakt?

Je ouders deden waarschijnlijk hun best met de kennis en middelen die ze hadden. De meeste eetpatronen uit de kindertijd zijn niet bewust aangeleerd. Het gaat niet om schuld, maar om begrip. Dat begrip helpt je om patronen te veranderen.

Kan ik patronen uit mijn kindertijd nog veranderen?

Ja. Je brein blijft levenslang in staat om nieuwe verbindingen te maken. Patronen die je als kind hebt geleerd kunnen als volwassene worden aangepast. Het kost tijd en herhaling, maar verandering is mogelijk.

Hoe voorkom ik dat ik dezelfde patronen doorgeef aan mijn kinderen?

Bewustwording is de eerste stap. Vermijd eten als beloning of troost, dwing niet tot leeg eten, en wees je bewust van je eigen voorbeeldgedrag. Kinderen leren meer van wat ze zien dan van wat ze horen.

Moet ik in therapie voor eetpatronen uit mijn jeugd?

Niet per se. Veel patronen kun je zelf herkennen en aanpassen. Maar als je merkt dat je relatie met eten je dagelijks leven sterk beïnvloedt, of als er trauma aan ten grondslag ligt, kan professionele begeleiding waardevol zijn.

Waarom grijp ik naar eten als ik stress heb?

Mogelijk heb je als kind geleerd dat eten troost biedt. Als je ouders je eten gaven bij verdriet of spanning, heeft je brein die koppeling gemaakt. Eten werd een strategie om met emoties om te gaan. Dit patroon kun je als volwassene leren herkennen en veranderen.

Lees meer

• Recensie: Liefde in plaats van chocola, emotie-eten de baas - Boekrecensie over emotioneel eten
• Zo overleef je de emotionele storm bij chronische ziekte in huis - Over emoties en gezin
• Duurzame gedragsverandering - Hoe je blijvend verandert

Gerelateerde fiches

• Emotioneel eten - Herkennen en doorbreken van emotioneel eten
• Herprogrammeren - Het 66-dagenprotocol voor gedragsverandering
• Trek in zoet - De biologie achter suikerbehoefte
• Goede voornemens - Hoe je voornemens volhoudt

Gerelateerde artikelen

• Waarom is gedragsverandering zo moeilijk? - De wetenschap achter veranderen

Referenties

1. Blissett, J., et al. (2024). Parent eating behaviour profiles and associations with child eating behaviour. Appetite. https://doi.org/10.1016/j.appet.2024.107523

2. Harris, H. A., et al. (2024). Prospective associations between early childhood parental feeding practices and eating disorder symptoms and disordered eating behaviors in adolescence. International Journal of Eating Disorders, 57(2), 315-329. https://doi.org/10.1002/eat.24159

3. Scaglioni, S., et al. (2018). Factors influencing children’s eating behaviours. Nutrients, 10(6), 706. https://doi.org/10.3390/nu10060706

4. Rollins, B. Y., et al. (2014). How is parental control over children’s eating associated with childhood weight and dietary intake? A meta-analysis. Obesity Reviews, 15(1), 55-67. https://doi.org/10.1111/obr.12089

5. Jansen, E., et al. (2012). From the Garden of Eden to the land of plenty: Restriction of fruit and sweets intake leads to increased fruit and sweets consumption in children. Appetite, 59(2), 517-520. https://doi.org/10.1016/j.appet.2012.06.006

6. Birch, L. L., & Fisher, J. O. (1998). Development of eating behaviors among children and adolescents. Pediatrics, 101(3), 539-549. https://doi.org/10.1542/peds.101.S2.539

7. Savage, J. S., Fisher, J. O., & Birch, L. L. (2007). Parental influence on eating behavior: conception to adolescence. Journal of Law, Medicine & Ethics, 35(1), 22-34. https://doi.org/10.1111/j.1748-720X.2007.00111.x

8. Braden, A., et al. (2014). Eating when depressed, anxious, bored, or happy: Are emotional eating types associated with unique psychological and physical health correlates? Appetite, 72, 55-61. https://doi.org/10.1016/j.appet.2013.09.017

9. Tylka, T. L. (2006). Development and psychometric evaluation of a measure of intuitive eating. Journal of Counseling Psychology, 53(2), 226-240. https://doi.org/10.1037/0022-0167.53.2.226

10. Van Strien, T. (2018). Causes of emotional eating and matched treatment of obesity. Current Diabetes Reports, 18(6), 35. https://doi.org/10.1007/s11892-018-1000-x

Suggesties voor visuals

• Diagram met veelvoorkomende eetpatronen uit de kindertijd en hun gevolgen
• Hongerschaal van 1-10 met uitleg
• Illustratie van de cyclus bewustwording, herkennen, veranderen

---

Samen oude patronen doorbreken

In de leefstijlcommunity delen mensen hun ervaringen met emotioneel eten en eetpatronen uit het verleden. Je bent niet de enige die hier mee worstelt. Samen praten en leren van elkaar maakt verandering makkelijker.

Sluit je aan bij de community