Lectines
Wat zijn lectines?
Section titled “Wat zijn lectines?”Lectines zijn eiwitten uit planten die zich kunnen binden aan suikers op de buitenkant van lichaamscellen. Vrijwel alle planten bevatten lectines, maar de concentratie is hoger in zaden, granen en peulvruchten. Voor de plant zijn lectines onderdeel van een verdedigingssysteem tegen vraat en infecties.
Bij mensen kunnen lectines in hoge, onbewerkte doses de darmwand irriteren. Bij normaal bereiden, zoals weken en goed koken, worden lectines grotendeels afgebroken en is de belasting veel lager.
Waar zitten lectines vooral in?
Section titled “Waar zitten lectines vooral in?”Relatief veel lectines zitten in:
- Onbewerkte of nauwelijks verhitte granen: tarwe, rogge, gerst, haver, rijst
- Peulvruchten: bonen, linzen, kikkererwten, soja, pinda’s
- Sommige noten en zaden: onder andere cashewnoten, pinda’s
- Schil en zaden van enkele groentes: zoals tomaat en paprika
Wat doen lectines in het lichaam?
Section titled “Wat doen lectines in het lichaam?”In laboratoriumonderzoek is gezien dat sommige lectines zich kunnen hechten aan vetcellen en receptoren en daar signalen geven die enigszins lijken op die van insuline. Dat wordt insulinomimetisch genoemd. In die experimenten worden hoge concentraties lectines gebruikt en losse celkweken onderzocht.
Bij mensen gaat het om een veel complexer systeem: darmbarrière, immuunsysteem, hormonen, lever, spieren en vetweefsel werken allemaal samen. De vertaling van laboratoriumdata naar de praktijk is daarom beperkt.
Zijn lectines de hoofdoorzaak van overgewicht en metabole disfunctie?
Section titled “Zijn lectines de hoofdoorzaak van overgewicht en metabole disfunctie?”Nee. Overgewicht en metabole aandoeningen ontstaan bijna altijd door een combinatie van factoren:
- Langdurig meer energie innemen dan wordt verbruikt
- Veel ultrabewerkte, energiedichte voedingsmiddelen
- Weinig beweging en verlies van spiermassa
- Verstoorde slaap en chronische stress
- Individuele aanleg en medicatie
Insuline en insulineresistentie spelen hierbij een centrale rol. Voor lectines is de bewijslast beperkt. Er zijn geen grote klinische studies die laten zien dat specifiek lectines verlagen, los van energie- en koolhydraatbeperking, op zichzelf leidt tot duidelijke verbetering van gewicht en metabole gezondheid.
Lectines in het kader van therapeutische koolhydraatbeperking (TKB)
Section titled “Lectines in het kader van therapeutische koolhydraatbeperking (TKB)”Bij een koolhydraatbeperkt of ketogeen voedingspatroon wordt de totale hoeveelheid koolhydraten verlaagd. Daarbij verschuift de voeding vaak automatisch naar minder granen en peulvruchten en meer groenten, eiwitten en vetten.
Dat heeft meerdere gevolgen:
- De totale koolhydraat- en insulinebelasting daalt
- De inname van lectinerijke producten uit granen en peulvruchten neemt vaak af
- De nadruk verschuift naar onbewerkte voeding, wat gunstig is voor de stofwisseling
In de praktijk is het moeilijk om precies te scheiden welk deel van het effect komt door minder koolhydraten, welk deel door minder ultrabewerking en welk deel door minder lectines.
De kern van TKB blijft: het verlagen van de koolhydraatbelasting en het normaliseren van de energie-inname binnen een volwaardig voedingspatroon.
Wanneer kan het zinvol zijn om lectines extra te beperken?
Section titled “Wanneer kan het zinvol zijn om lectines extra te beperken?”Bij sommige mensen kan een aanvullende lectinearme benadering zinvol zijn, met name:
- Bij bekende coeliakie of duidelijke tarwegevoeligheid
- Bij inflammatoire darmziekten of ernstige prikkelbare darmklachten
- Bij actieve auto-immuunziekten, waarbij een rol van darmbarrière en voeding wordt vermoed
- Bij duidelijke, herhaalbare klachten na peulvruchten, bepaalde granen of noten, ondanks correcte bereiding
Tijdelijke aanpak (bij voorkeur onder begeleiding)
Section titled “Tijdelijke aanpak (bij voorkeur onder begeleiding)”- Granen en peulvruchten (extra) beperken of zorgvuldig kiezen
- Schil en zaden van nachtschades (tomaat, paprika) tijdelijk weglaten
- Sterk inzetten op goed verdragen groenten, dierlijke eiwitten, eieren en vetten
Praktische adviezen rond lectines en TKB
Section titled “Praktische adviezen rond lectines en TKB”1. Kies vooral onbewerkte producten
Section titled “1. Kies vooral onbewerkte producten”Hoe minder industrieel bewerkt, hoe beter voor darm, hormonen en stofwisseling. Dit is belangrijker dan het enkel vermijden van lectines.
2. Bereid granen en peulvruchten goed, als deze gebruikt worden
Section titled “2. Bereid granen en peulvruchten goed, als deze gebruikt worden”- Altijd weken en ruim afspoelen waar mogelijk
- Langdurig koken of druk-koken tot echt gaar
- Geen rauwe of halfgare bonen gebruiken
Binnen een striktere TKB passen granen en peulvruchten vaak slechts in kleine hoeveelheden of tijdelijk helemaal niet. Als ze wel gebruikt worden, is goede bereiding essentieel.
3. Observeer de eigen reactie
Section titled “3. Observeer de eigen reactie”Let gedurende enkele weken op buikklachten, opgeblazen gevoel, stoelgang, energie, huid, gewicht en eventueel glucoses. Als klachten duidelijk samenhangen met bepaalde lectinerijke producten, kan verdere beperking zinvol zijn.
4. Leg de basis met TKB-principes
Section titled “4. Leg de basis met TKB-principes”- Beperk suikers, vruchtensappen, frisdrank en zoete snacks
- Beperk witbrood, witte rijst, pasta en andere geraffineerde koolhydraten
- Gebruik royaal niet-zetmeelrijke groenten
- Zorg voor voldoende eiwitten (vis, vlees, eieren, zuivel naar draagkracht)
- Voeg gezonde vetten toe (olijfolie, roomboter, volvette zuivel, noten als deze worden verdragen)
5. Leefstijlpijlers naast voeding
Section titled “5. Leefstijlpijlers naast voeding”Dagelijkse beweging, trainen van spiermassa, goede slaap en stressreductie versterken het effect van TKB en zijn minstens zo belangrijk als het al dan niet beperken van lectines.
Kernboodschap
Section titled “Kernboodschap”Lectines zijn planteiwitten die bij sommige gevoelige mensen kunnen bijdragen aan darm- en ontstekingsklachten. In laboratoriumonderzoek lijken bepaalde lectines vetopslag te kunnen bevorderen, maar bij mensen is niet aangetoond dat lectines op zichzelf de hoofdrol spelen in obesitas of metabole disfunctie.
De belangrijkste hefboom voor de stofwisseling blijft een duurzaam gezond eetpatroon met weinig ultrabewerkte, koolhydraatrijke producten, gecombineerd met voldoende beweging, goede slaap en stressreductie.
Een therapeutische koolhydraatbeperking (TKB) kan daarbij een krachtig hulpmiddel zijn om de insulinebelasting te verlagen en de metabole gezondheid te verbeteren. Het extra beperken van lectines kan bij individuele gevoeligheid een nuttige aanvulling zijn, maar is geen standaardvoorwaarde om metabolisch gezond te worden.
Veelgestelde vragen
Wat zijn lectines?
Lectines zijn eiwitten uit planten die zich kunnen binden aan suikers op de buitenkant van lichaamscellen. Ze zitten vooral in zaden, granen en peulvruchten en zijn onderdeel van het verdedigingssysteem van de plant.
Zijn lectines de oorzaak van overgewicht?
Nee. Overgewicht ontstaat door een combinatie van factoren: te veel energie-inname, ultrabewerkte voeding, weinig beweging, slechte slaap en stress. Er is geen bewijs dat lectines bij goed bereide voeding een hoofdrol spelen in obesitas.
Hoe maak ik lectines onschadelijk?
Door traditionele bereiding: weken in water, langdurig koken of druk-koken, fermenteren, en het verwijderen van schil en zaden waar nodig. Rauwe of halfgare peulvruchten en granen bevatten de meeste actieve lectines.
Wanneer is extra lectinebeperking zinvol?
Bij coeliakie of tarwegevoeligheid, inflammatoire darmziekten, actieve auto-immuunziekten, of bij duidelijke herhaalbare klachten na peulvruchten of granen ondanks correcte bereiding. Het is geen standaardvoorwaarde voor metabole gezondheid.
Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.
Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.