Glyfosaat
In het kort
Section titled “In het kort”- Glyfosaat is het meest gebruikte herbicide ter wereld, met residuen in veel voedingsmiddelen
- De wetenschap is verdeeld: IARC noemt het “waarschijnlijk kankerverwekkend”, andere instanties achten het veilig
- Hoogste residuen in conventionele granen (tarwe, haver) en peulvruchten
- Biologisch eten verlaagt aantoonbaar de blootstelling
- Praktische aanpak: kies selectief biologisch, varieer, en overweeg minder granen bij metabole doelen
Wat is glyfosaat?
Section titled “Wat is glyfosaat?”Glyfosaat is een breedwerkend herbicide, geïntroduceerd in 1974 en vooral bekend onder de merknaam Roundup. Het is wereldwijd het meest gebruikte onkruidbestrijdingsmiddel.
Waar wordt het gebruikt?
Section titled “Waar wordt het gebruikt?”| Toepassing | Doel |
|---|---|
| Landbouw | Onkruidbestrijding bij gewassen |
| Desiccatie | Vlak voor oogst spuiten om gewas gelijkmatig te laten afrijpen |
| Tuinen en openbare ruimte | Onkruidvrij houden van paden en terreinen |
| Genetisch gemodificeerde gewassen | ”Roundup Ready” gewassen zijn resistent |
Hoe komt het in voedsel?
Section titled “Hoe komt het in voedsel?”- Directe bespuiting van gewassen
- Desiccatie vlak voor de oogst (vooral granen, peulvruchten)
- Opname via bodem en water
- Residuen blijven deels achter na verwerking
De wetenschappelijke controverse
Section titled “De wetenschappelijke controverse”Er is geen consensus over de gezondheidsrisico’s van glyfosaat bij de huidige blootstellingsniveaus.
Verschillende standpunten
Section titled “Verschillende standpunten”| Instantie | Conclusie |
|---|---|
| IARC (WHO, 2015) | “Waarschijnlijk kankerverwekkend voor mensen” (groep 2A) |
| EFSA (EU) | “Onwaarschijnlijk kankerverwekkend bij realistische blootstelling” |
| EPA (VS) | “Geen bewijs voor kankerverwekkendheid bij mensen” |
| BfR (Duitsland) | “Veilig bij gebruik volgens voorschriften” |
Mechanismen van mogelijke schade
Section titled “Mechanismen van mogelijke schade”Naast de kanker-discussie zijn er zorgen over:
- Darmmicrobioom - glyfosaat remt het shikimaatpad, een route die bacteriën gebruiken maar mensen niet. Effecten op darmflora worden onderzocht
- Hormoonverstoring - mogelijke effecten op oestrogeen- en schildklierfunctie
- Oxidatieve stress - verhoogde markers in sommige dierstudies
- Mitochondriële functie - effecten op energieproductie in cellen
Blootstelling via voeding
Section titled “Blootstelling via voeding”Voedingsmiddelen met relatief hoge residuen
Section titled “Voedingsmiddelen met relatief hoge residuen”| Categorie | Voorbeelden | Reden |
|---|---|---|
| Granen | Tarwe, haver, gerst, rogge | Desiccatie voor oogst |
| Peulvruchten | Kikkererwten, linzen, erwten | Desiccatie |
| Soja | Sojabonen, tofu, sojamelk | Vooral GM-varianten |
| Sommige groenten | Spinazie, wortelen | Bodemresiduen |
Producten met lagere residuen
Section titled “Producten met lagere residuen”- Biologische producten - geen glyfosaat toegestaan
- Rijst - wordt in water geteeld, minder glyfosaatgebruik
- Fruit - minder desiccatie-gebruik
- Dierlijke producten - residuen meestal laag (wel accumulatie mogelijk)
Hoeveel krijgen we binnen?
Section titled “Hoeveel krijgen we binnen?”De gemiddelde blootstelling ligt in westerse landen meestal onder de officiële veilige limiet (ADI). Echter:
- De ADI is gebaseerd op verouderde studies
- Effecten op microbioom en hormonen zijn niet meegenomen in de ADI
- Individuele variatie in gevoeligheid bestaat
Wat zegt het onderzoek bij mensen?
Section titled “Wat zegt het onderzoek bij mensen?”Urinestudies
Section titled “Urinestudies”- Glyfosaat is meetbaar in urine bij de meeste mensen
- Niveaus zijn de afgelopen decennia gestegen
- Overschakelen naar biologisch verlaagt urinespiegels binnen 3-6 dagen
Epidemiologisch onderzoek
Section titled “Epidemiologisch onderzoek”- Beroepsmatige blootstelling (boeren, tuinders) is geassocieerd met verhoogd risico op non-Hodgkin lymfoom in sommige studies
- Voor de algemene bevolking is het bewijs minder duidelijk
- Langetermijnstudies naar lage, chronische blootstelling ontbreken grotendeels
Praktische aanpak
Section titled “Praktische aanpak”Waar biologisch de meeste impact heeft
Section titled “Waar biologisch de meeste impact heeft”Niet alles hoeft biologisch. Focus op producten met de hoogste residuen:
| Prioriteit | Product | Alternatief |
|---|---|---|
| Hoog | Haver(mout), tarwe | Biologische haver, minder granen |
| Hoog | Kikkererwten, linzen | Biologische peulvruchten |
| Middel | Brood, pasta, ontbijtgranen | Biologisch of minder frequent |
| Lager | Groente, fruit | Goed wassen, variëren |
Bereidingstips
Section titled “Bereidingstips”- Wassen verwijdert een deel van de residuen op groente/fruit
- Weken van granen en peulvruchten kan residuen verminderen
- Fermenteren (zuurdesem) lijkt glyfosaat deels af te breken
- Koken heeft beperkt effect op glyfosaat
Bredere voedingsaanpak
Section titled “Bredere voedingsaanpak”Context: het grotere plaatje
Section titled “Context: het grotere plaatje”Glyfosaat is één factor in een complex geheel. Andere relevante factoren:
- Totale pesticidenbelasting - glyfosaat is niet de enige stof
- Voedselkwaliteit - ultra-bewerkt vs. echt voedsel
- Bodemgezondheid - invloed op nutriëntdichtheid
- Diversiteit - variatie verkleint risico van elke individuele stof
Perspectief houden
Section titled “Perspectief houden”| Factor | Relatieve impact op gezondheid |
|---|---|
| Ultra-bewerkte voeding | +++ |
| Toegevoegde suikers | +++ |
| Bewegingsarmoede | +++ |
| Slaaptekort | ++ |
| Pesticiden (waaronder glyfosaat) | + tot ++ |
Veelgestelde vragen
Wat is glyfosaat?
Glyfosaat is het meest gebruikte onkruidbestrijdingsmiddel ter wereld, onder andere verkocht als Roundup. Het wordt toegepast op gewassen, in de landbouw en in tuinen. Residuen kunnen in voedsel terechtkomen, vooral in granen, peulvruchten en sommige groenten.
Is glyfosaat gevaarlijk voor de gezondheid?
De wetenschap is verdeeld. IARC (WHO) classificeert glyfosaat als 'waarschijnlijk kankerverwekkend', terwijl EFSA en EPA concluderen dat het bij normaal gebruik veilig is. De discussie gaat vooral over langdurige, lage blootstelling en effecten op darmmicrobioom en hormoonhuishouding.
In welke voedingsmiddelen zit de meeste glyfosaat?
Relatief hoge residuen worden gevonden in tarwe, haver, gerst, kikkererwten, linzen en soja - vooral bij conventionele teelt. Glyfosaat wordt soms vlak voor de oogst gespoten om het gewas gelijkmatig te laten afrijpen (desiccatie).
Helpt biologisch eten tegen glyfosaat?
Ja, biologische producten bevatten significant lagere of geen detecteerbare glyfosaatresiduen. Studies tonen dat overschakelen naar biologisch de glyfosaatspiegels in urine binnen dagen verlaagt.
Wat kan ik zelf doen om blootstelling te verminderen?
Kies waar mogelijk biologische granen en peulvruchten, was groente en fruit goed, varieer in voedingsbronnen, en overweeg minder graanproducten bij metabole doelen. Volledige eliminatie is niet realistisch, maar vermindering is haalbaar.
Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.
Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.