Coeliakie
In het kort
Section titled “In het kort”- Coeliakie is een auto-immuunziekte waarbij gluten darmschade veroorzaakt
- Diagnose via anti-tTG antistoffen en vaak darmbiopt
- Strikt glutenvrij eten is de enige effectieve behandeling
- Kies natuurlijke voeding, vermijd ultrabewerkte glutenvrije producten
- Darmherstel duurt 6-12 maanden met leefstijlondersteuning
Wat is coeliakie?
Section titled “Wat is coeliakie?”Coeliakie is een chronische auto-immuunziekte van de dunne darm.
Bij mensen met coeliakie veroorzaakt gluten — een eiwit in tarwe, gerst, rogge en spelt — een ontstekingsreactie in het darmslijmvlies. Hierdoor:
- Raken de darmvlokken beschadigd
- Worden voedingsstoffen minder goed opgenomen
- Ontstaan klachten zoals vermoeidheid, buikpijn en bloedarmoede
Een glutenvrij dieet herstelt de darmwand en voorkomt verdere schade.
Hoe ontstaat het?
Section titled “Hoe ontstaat het?”Coeliakie ontstaat bij mensen met een genetische aanleg (HLA-DQ2 of HLA-DQ8).
| Feit | Toelichting |
|---|---|
| 30-40% heeft aanleg | Maar slechts een klein deel ontwikkelt de ziekte |
| Triggers | Erfelijkheid, infecties, stress, voedingsgewoonten |
Het mechanisme
Section titled “Het mechanisme”Bij contact met gluten:
- Het afweersysteem maakt antistoffen tegen transglutaminase-2 (tTG)
- Deze veroorzaken een ontstekingsreactie
- De darmvlokken vlakken af (villusatrofie)
- Voedingsstoffen worden minder goed opgenomen
Klachten en gevolgen
Section titled “Klachten en gevolgen”De klachten verschillen sterk per persoon. Bij sommigen overheersen buikklachten, bij anderen vermoeidheid of tekorten.
Veelvoorkomende klachten
Section titled “Veelvoorkomende klachten”| Categorie | Klachten |
|---|---|
| Darm | Buikpijn, opgeblazen gevoel, wisselende ontlasting |
| Algemeen | Vermoeidheid, concentratieproblemen |
| Tekorten | Onverklaarde bloedarmoede, lage vitamine D en B12 |
| Botten | Botontkalking, gewrichtsklachten |
| Huid | Dermatitis herpetiformis (huiduitslag) |
Diagnose en onderzoek
Section titled “Diagnose en onderzoek”De diagnose wordt gesteld op basis van bloedonderzoek en soms een darmbiopt.
Belangrijkste testen
Section titled “Belangrijkste testen”| Test | Betekenis |
|---|---|
| Anti-tTG IgA | Positief bij actieve ziekte |
| Anti-endomysium IgA | Bevestigingstest |
| Anti-tTG IgG | Gebruiken bij IgA-tekort |
| Dunne darm-biopt | Bevestigt villusatrofie |
| HLA-typering | Uitsluitend; negatief maakt coeliakie vrijwel onmogelijk |
Leven zonder gluten — natuurlijke voeding
Section titled “Leven zonder gluten — natuurlijke voeding”Een glutenvrij dieet is de enige effectieve behandeling.
Vermijd
Section titled “Vermijd”Producten met tarwe, gerst, rogge of spelt:
- Brood, pasta, koek
- Paneermeel
- Sauzen met verborgen gluten
Kies natuurlijke, volwaardige voeding
Section titled “Kies natuurlijke, volwaardige voeding”| Categorie | Voorbeelden |
|---|---|
| Groenten en fruit | Alle soorten |
| Eiwitten | Vlees, vis, eieren |
| Noten en zaden | Alle soorten |
| Glutenvrije granen | Quinoa, boekweit, amarant, gierst |
| Haver | Alleen gecertificeerd glutenvrij |
| Koolhydraten | Peulvruchten, aardappelen |
Vermijd bewerkte ‘glutenvrije’ producten
Section titled “Vermijd bewerkte ‘glutenvrije’ producten”Praktische tips
Section titled “Praktische tips”| Tip | Toelichting |
|---|---|
| Lees etiketten | Gluten zitten vaak verborgen in sauzen, soepen en vleeswaren |
| Aparte keukenmaterialen | Snijplanken, messen, broodroosters om kruisbesmetting te voorkomen |
| Supplementen/medicijnen | Vraag naar glutenvrije varianten |
Herstel van de darm en leefstijlondersteuning
Section titled “Herstel van de darm en leefstijlondersteuning”Na het starten van het glutenvrije dieet herstelt de darmwand geleidelijk. In deze fase is ondersteuning belangrijk:
Voeding
Section titled “Voeding”| Advies | Doel |
|---|---|
| Eiwitrijk | Vlees, vis, eieren, groenten |
| Micronutriëntenrijk | Aanvulling van tekorten |
Suppletie
Section titled “Suppletie”Overweeg suppletie van:
- Vitamine D
- B12
- Foliumzuur
- IJzer
- Zink
- Magnesium
Microbioom
Section titled “Microbioom”Ondersteun het microbioom met:
- Vezelrijke voeding
- Gefermenteerde producten (yoghurt, kefir, zuurkool)
Leefstijl
Section titled “Leefstijl”| Interventie | Effect |
|---|---|
| Dagelijks bewegen | Wandelen of fietsen bevordert spijsvertering |
| Voldoende slaap | Bevordert herstel immuunsysteem |
| Ontspanning | Ondersteunt genezing |
Familie en erfelijkheid
Section titled “Familie en erfelijkheid”Coeliakie komt regelmatig voor bij familieleden.
Bij eerstegraads verwanten (ouders, broers, zussen, kinderen)
Section titled “Bij eerstegraads verwanten (ouders, broers, zussen, kinderen)”| Stap | Advies |
|---|---|
| HLA-DQ2/DQ8 bepalen | Eenmalig; indien negatief: geen risico |
| Bij positieve aanleg of klachten | Periodiek anti-tTG en anti-endomysium controleren |
Voor zorgverleners
Section titled “Voor zorgverleners”Jaarlijkse monitoring
Section titled “Jaarlijkse monitoring”| Parameter | Toelichting |
|---|---|
| Anti-tTG | Therapietrouw en ziekteactiviteit |
| ALAT | Leverfunctie |
| Ferritine, B12, foliumzuur | Voedingstekorten |
| Vitamine D | Botstofwisseling |
Aanbevolen
Section titled “Aanbevolen”- Evaluatie darmherstel na 6-12 maanden
- Screen familieleden bij klachten of positieve HLA-typering
- Verwijzing naar diëtist gespecialiseerd in coeliakie en leefstijlgeneeskunde
Samenvatting
Section titled “Samenvatting”Veelgestelde vragen
Wat is coeliakie?
Coeliakie is een chronische auto-immuunziekte van de dunne darm. Bij contact met gluten (tarwe, gerst, rogge, spelt) ontstaat een ontstekingsreactie die de darmvlokken beschadigt, waardoor voedingsstoffen minder goed worden opgenomen.
Hoe wordt coeliakie gediagnosticeerd?
Via bloedonderzoek (anti-tTG IgA en anti-endomysium IgA) en vaak een dunne darm-biopt. HLA-typering kan coeliakie uitsluiten: bij negatieve HLA-DQ2/DQ8 is coeliakie vrijwel onmogelijk.
Wat mag ik eten met coeliakie?
Kies natuurlijke voeding: groenten, fruit, vlees, vis, eieren, noten, zaden en glutenvrije granen zoals quinoa, boekweit en amarant. Vermijd bewerkte 'glutenvrije' producten die vaak rijk zijn aan zetmeel en suiker.
Hoe lang duurt darmherstel?
Na start van het glutenvrije dieet herstelt het darmslijmvlies meestal binnen 6-12 maanden. In deze fase is ondersteuning belangrijk via eiwitrijke voeding, suppletie van tekorten en ondersteuning van het microbioom.
Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.
Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.