Cholesterol: niet goed of slecht
This content is not available in your language yet.
In het kort
Section titled “In het kort”- Cholesterol is een bouwstof, geen vijand - het lichaam maakt het grotendeels zelf
- Risico hangt sterker samen met deeltjeslast (ApoB) dan met LDL-c alleen
- Atherosclerose ontstaat door de combinatie van deeltjeslast én vaatwandschade
- Hoge triglyceriden + lage HDL is een sterke risicomarker voor metabole ontregeling
- Verbeter het metabole patroon: insuline omlaag, triglyceriden omlaag, HDL omhoog
Waarom cholesterol bestaat
Section titled “Waarom cholesterol bestaat”Cholesterol is een bouwstof voor celmembranen en hormonen. Het lichaam maakt het grotendeels zelf. Een enkele uitslag (bijvoorbeeld “LDL hoog”) zegt daarom zelden genoeg.
Het echte onderwerp: lipoproteïnen en deeltjeslast
Section titled “Het echte onderwerp: lipoproteïnen en deeltjeslast”Cholesterol reist in transportdeeltjes (lipoproteïnen). LDL en HDL zijn dragers; risico hangt vaak sterker samen met deeltjeslast (ApoB) dan met LDL-c alleen.
| Marker | Wat het meet | Klinische waarde |
|---|---|---|
| LDL-c | Cholesterolgehalte in LDL-deeltjes | Meest gebruikt, maar minder specifiek |
| ApoB | Aantal atherogene deeltjes | Doorgaans sterker gekoppeld aan risico |
| Triglyceriden/HDL | Metabole context | Zeer sterke risicomarker bij insulineresistentie |
LDL en vaatwand: de combinatie bepaalt het risico
Section titled “LDL en vaatwand: de combinatie bepaalt het risico”LDL-deeltjes alleen veroorzaken meestal geen atherosclerose. Voor plaquevorming is doorgaans ook vaatwandschade of kwetsbaarheid nodig, met verstoring van beschermende lagen:
- Zona exclusionem: water-/gelstructuur nabij oppervlakken
- Glycocalyx: beschermlaag op het endotheel
- Endotheel: binnenbekleding van het bloedvat
Als deze barrières verstoord zijn, kunnen atherogene deeltjes makkelijker binnendringen en blijven hangen.
Wat de vaatwand beschadigt
Section titled “Wat de vaatwand beschadigt”- Hoge suikerbelasting
- Roken
- Hypertensie
- Chronische ontsteking
- Slaaptekort
- Andere vormen van vaatwandstress
Het ongunstige metabole patroon
Section titled “Het ongunstige metabole patroon”Dit patroon past vaak bij insulineresistentie en een pro-atherogene omgeving:
- Triglyceriden verhoogd
- HDL laag
- Nuchtere insuline verhoogd
- Nuchtere glucose en/of HbA1c aan de hoge kant
- Buikomvang/visceraal vet toegenomen (vaak met leververvetting)
- Bloeddruk verhoogd
- Laaggradige ontsteking en metabole onrust (vermoeidheid, slechte slaap, snaaidrang)
Streefwaarden
Section titled “Streefwaarden”Triglyceriden en HDL
Section titled “Triglyceriden en HDL”| Marker | Richtwaarde |
|---|---|
| Triglyceriden | Bij voorkeur <1,0 mmol/L |
| HDL (mannen) | Vaak >1,0 mmol/L |
| HDL (vrouwen) | Vaak >1,2 mmol/L |
LDL: context-afhankelijk
Section titled “LDL: context-afhankelijk”Voor LDL bestaat geen universeel doel dat voor iedereen geldt.
- Secundaire preventie (bestaande vaatschade): vaak <1,8 mmol/L, bij zeer hoog risico richting <1,4 mmol/L
- Primaire preventie: context is leidend - ApoB, triglyceriden/HDL-patroon, bloeddruk, roken, familiebelasting en metabole gezondheid
Wat je zelf kunt doen
Section titled “Wat je zelf kunt doen”Richt je op het metabole patroon en de vaatwand:
- Verlaag suiker- en insulinebelasting met volwaardige voeding en vaste eetmomenten
- Stop met roken en optimaliseer bloeddruk, slaap en stressregulatie
- Beweeg dagelijks: wandelen na maaltijden en 2-3 keer per week krachttraining
- Kies onbewerkte vetten, voldoende eiwit en ruim groente; beperk ultrabewerkt en herhaald verhitten
- Volg trends over tijd: triglyceriden, HDL, nuchtere insuline, bloeddruk
Wanneer extra medische afstemming?
Section titled “Wanneer extra medische afstemming?”Bij bestaande vaatschade, sterke familiebelasting, diabetes of chronische nierziekte, en wanneer ApoB of triglyceriden duidelijk ongunstig blijven ondanks leefstijl, is aanvullende risicostratificatie en zo nodig medicatie een reële overweging.
Veelgestelde vragen
Is cholesterol slecht?
Nee. Cholesterol is een bouwstof voor celmembranen en hormonen. Het lichaam maakt het grotendeels zelf. Een enkele uitslag zoals 'LDL hoog' zegt zelden genoeg. Het gaat om het totaalplaatje: deeltjeslast (ApoB), triglyceriden/HDL-patroon en de staat van de vaatwand.
Wat is ApoB en waarom is dat belangrijk?
ApoB is een eiwit op atherogene lipoproteïnen (waaronder LDL). Het geeft een maat voor de deeltjeslast: hoeveel potentieel schadelijke deeltjes er in het bloed circuleren. ApoB is doorgaans sterker geassocieerd met vaatrisico dan LDL-cholesterol alleen.
Wat zegt de triglyceriden/HDL-ratio?
Hoge triglyceriden met lage HDL wijst meestal op metabole ontregeling: insulineresistentie, levervet en ongunstige deeltjeskwaliteit. In de praktijk is dit een zeer sterke risicomarker. Streef naar triglyceriden onder 1,0 mmol/L en HDL boven 1,0 (mannen) of 1,2 mmol/L (vrouwen).
Moet mijn LDL zo laag mogelijk?
Er is geen universeel LDL-doel dat voor iedereen geldt. Bij bestaande vaatschade gelden strengere doelen (vaak onder 1,8 mmol/L). Bij primaire preventie is de context leidend: ApoB, triglyceriden/HDL, bloeddruk, roken, familiebelasting en metabole gezondheid bepalen samen het risico.
Wat kan ik zelf doen aan mijn cholesterolprofiel?
Richt je op het metabole patroon: verlaag suiker- en insulinebelasting, stop met roken, optimaliseer bloeddruk en slaap, beweeg dagelijks (wandelen + krachttraining), kies onbewerkte vetten en voldoende eiwit, en volg trends over tijd in triglyceriden, HDL en nuchtere insuline.
Medische Disclaimer: De informatie van Stichting Je Leefstijl Als Medicijn over leefstijl, ziektes en stoornissen mag niet worden opgevat als medisch advies. In geen geval adviseren wij mensen om hun bestaande behandeling te veranderen. We raden mensen met chronische aandoeningen aan om zich over hun behandeling goed door bevoegde medische professionals te laten adviseren.
Medical Disclaimer: The information provided by Stichting Je Leefstijl Als Medicijn regarding lifestyle, diseases, and disorders should not be construed as medical advice. Under no circumstances do we advise people to alter their existing treatment. We recommend that people with chronic conditions seek advice regarding their treatment from qualified medical professionals.